Mahapuranas — ഭാഗം 68
ലേഖന പരമ്പര: അഷ്ടാദശ മഹാപുരാണങ്ങൾ (ഭാഗം 68)
വിഷയം: സ്കന്ദപുരാണം – വൈഷ്ണവഖണ്ഡം: വേങ്കടാചലമാഹാത്മ്യവും പുരുഷോത്തമക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യവും
രചന: Subash.G.Vettiyar
പ്രസിദ്ധീകരണം: Temples of Keralam
ഇന്ന് സ്കന്ദപുരാണത്തിലെ വൈഷ്ണവഖണ്ഡത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു.ഈ ഖണ്ഡത്തിലെ രണ്ടു പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യങ്ങളാണ് ഇന്നത്തെ വിഷയം: തിരുപ്പതിയും പുരിയും. ഈ ഐതിഹ്യങ്ങൾക്കു പുരാണങ്ങൾക്കിടയിലും ക്ഷേത്രപരമ്പരകൾക്കിടയിലും വ്യത്യസ്തരൂപങ്ങളുണ്ടെന്നും, ഇവിടെ പൊതുവായ രൂപരേഖ മാത്രമാണ് നൽകുന്നതെന്നും ആദ്യമേ പറയട്ടെ.
വേങ്കടാചലമാഹാത്മ്യം
ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ തിരുമല (തിരുപ്പതി) കുന്നുകളിലെ ശ്രീവേങ്കടേശ്വരൻ (ശ്രീനിവാസൻ, ബാലാജി) ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യമാണിത്. ശേഷാചലം, വേങ്കടാദ്രി എന്നീ പേരുകളും ഈ കുന്നിനുണ്ട്. ഇതിലെ പ്രധാന ആശയങ്ങൾ ഇവയാണ്:
- വേങ്കടാചലത്തിന്റെ പുണ്യം – “വേങ്കട” എന്ന പദത്തിനു പാപത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നത് എന്ന വ്യാഖ്യാനം ഭക്തർ നൽകുന്നു. കലിയുഗത്തിൽ വിഷ്ണു ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്ന വിശ്വാസമാണ് ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിന്റെ കാതൽ.
- സ്വാമിപുഷ്കരിണി – ക്ഷേത്രത്തിനു സമീപത്തെ പുണ്യതീർത്ഥം; സ്നാനമാഹാത്മ്യം.
- ശ്രീനിവാസകഥ – ഭൃഗുമഹർഷിയുടെ പരീക്ഷണത്തിനുശേഷം ലക്ഷ്മീദേവി വൈകുണ്ഠം വിട്ടു എന്നും, വിഷ്ണു ശ്രീനിവാസനായി ഭൂമിയിൽ വന്ന് വേങ്കടാചലത്തിൽ വസിച്ചു എന്നും, പിന്നീട് പത്മാവതിയെ വിവാഹം ചെയ്തു എന്നും ഉള്ള കഥ ഈ ക്ഷേത്രകഥയുടെ ഭാഗമായി പറയപ്പെടുന്നു. (വിവാഹച്ചെലവിനായി കുബേരനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങി എന്ന ജനപ്രിയകഥയും ഭക്തർക്കിടയിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്; ഈ കഥയുടെ ഗ്രന്ഥസ്രോതസ്സുകളും വിശദാംശങ്ങളും ക്ഷേത്രപരമ്പരയ്ക്കനുസരിച്ചു വ്യത്യാസപ്പെടുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.)
- ആദിവരാഹക്ഷേത്രം – വിഷ്ണു വരാഹരൂപത്തിൽ ആദ്യം ഇവിടെ വസിച്ചു എന്ന സങ്കൽപ്പം; ഭാഗം 37, 38-ൽ വരാഹപുരാണത്തിൽ നാം കണ്ട വരാഹാവതാരവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി വായിക്കാവുന്നതാണ്. തിരുപ്പതി ദർശനത്തിന് ആദ്യം വരാഹസ്വാമിയെ ദർശിക്കണം എന്ന പതിവും ഭക്തർക്കിടയിലുണ്ട്.
ഒരേ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം പല പുരാണങ്ങളിലും (വരാഹപുരാണം, ഭവിഷ്യോത്തരപുരാണം എന്നിവയിൽ ഉൾപ്പെടെ) വ്യത്യസ്തരൂപത്തിൽ വരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇവയിൽ ഏതു ഗ്രന്ഥത്തിലെ ഏതു ഭാഗമാണ് ഏതു കഥ പറയുന്നതെന്ന് ഓരോന്നും പ്രത്യേകം പരിശോധിച്ചേ ഉറപ്പിക്കാനാകൂ.
പുരുഷോത്തമക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യം
ഒഡീഷയിലെ പുരി (ശ്രീക്ഷേത്രം, പുരുഷോത്തമപുരി) യിലെ ജഗന്നാഥക്ഷേത്രത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്ഭവകഥയായി പറയപ്പെടുന്നതു ഇങ്ങനെയാണ്:
അവന്തിരാജാവായ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ വിഷ്ണുഭക്തനായിരുന്നു. നീലാചലത്തിൽ നീലമാധവൻ എന്ന രൂപത്തിൽ വിഷ്ണു വസിക്കുന്നു എന്നറിഞ്ഞു രാജാവ് തന്റെ ബ്രാഹ്മണമന്ത്രിയായ വിദ്യാപതിയെ അന്വേഷിക്കാൻ അയച്ചു. ശബരവംശജനായ വിശ്വാവസു എന്ന ഭക്തൻ ആ രൂപത്തെ രഹസ്യമായി ആരാധിച്ചിരുന്നു എന്നും, വിദ്യാപതി അവിടെ എത്തിയെങ്കിലും രാജാവ് എത്തിയപ്പോഴേക്കും നീലമാധവരൂപം അപ്രത്യക്ഷമായി എന്നും കഥ തുടരുന്നു. നിരാശനായ രാജാവിന് വിഷ്ണു സ്വപ്നത്തിൽ, സമുദ്രത്തിൽ ഒഴുകിവരുന്ന ഒരു ദിവ്യദാരുവിൽ (തടി) നിന്ന് തന്റെ രൂപം നിർമ്മിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു.
ആ ദാരുവിൽ നിന്ന് വിഗ്രഹം നിർമ്മിക്കാൻ ഒരു വൃദ്ധശില്പിയുടെ വേഷത്തിൽ വിശ്വകർമ്മാവ് എത്തി; ഇരുപത്തൊന്നു ദിവസം ആരും തന്നെ ശല്യപ്പെടുത്തരുത് എന്ന നിബന്ധനയും വെച്ചു. എന്നാൽ അക്ഷമയായ രാജ്ഞി വാതിൽ തുറന്നപ്പോൾ ശില്പി അപ്രത്യക്ഷനായി; വിഗ്രഹങ്ങൾ അപൂർണ്ണമായി തുടർന്നു എന്നും, ഇങ്ങനെയാണ് ജഗന്നാഥൻ, ബലഭദ്രൻ, സുഭദ്ര എന്നിവരുടെ ദാരുവിഗ്രഹങ്ങളുടെ രൂപമുണ്ടായതെന്നും കഥ. ബ്രഹ്മാവ് ആ വിഗ്രഹങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ നിർവ്വഹിച്ചു എന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഈ കഥയുടെ വിവരണങ്ങളിൽ പേരുകളും ക്രമവും ഗ്രന്ഥത്തിനും ക്ഷേത്രപരമ്പരയ്ക്കുമനുസരിച്ചു വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു.
ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആചാരങ്ങൾ:
- രഥയാത്ര – ആഷാഢമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷദ്വിതീയയ്ക്കു ജഗന്നാഥൻ, ബലഭദ്രൻ, സുഭദ്ര എന്നിവരെ മൂന്നു രഥങ്ങളിൽ ഗുണ്ഡിചാക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് എഴുന്നള്ളിക്കുന്ന ഉത്സവം.
- മഹാപ്രസാദം – ക്ഷേത്രത്തിലെ അന്നപ്രസാദത്തിന്റെ വിതരണവും ജാതിഭേദമില്ലാതെ ഭക്ഷിക്കുന്ന പതിവും ഭക്തിപാരമ്പര്യത്തിൽ വളരെ പ്രധാനമാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
- നബകലേബരം – ചില വർഷങ്ങളുടെ ഇടവേളകളിൽ ദാരുവിഗ്രഹങ്ങൾ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങ്.
ദാർശനികസ്വഭാവം
വൈഷ്ണവഖണ്ഡത്തിലെ ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യങ്ങളിൽ പൊതുവെ കാണുന്ന ആശയങ്ങൾ: കലിയുഗത്തിൽ ഭക്തിയും നാമസ്മരണയും തീർത്ഥയാത്രയുമാണ് ലളിതമായ മോക്ഷമാർഗ്ഗം; ഭഗവാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ അർച്ചാവതാരമായി (വിഗ്രഹരൂപത്തിൽ) വസിക്കുന്നു; ഉയർന്ന-താഴ്ന്ന ഭേദമില്ലാതെ ഭഗവാൻ ഭക്തരെ സ്വീകരിക്കുന്നു. (ഭാഗം 19-ൽ ഭാഗവതത്തിലെ ഭക്തിസങ്കൽപ്പം നാം ചർച്ച ചെയ്തിരുന്നു.)
കേരളത്തിലെ പ്രതിഫലനം
കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള ഭക്തർ ഏറെക്കാലമായി തിരുപ്പതിയിലേക്കും പുരിയിലേക്കും തീർത്ഥയാത്ര നടത്തുന്നുണ്ട്. തിരുപ്പതിയുടെ അനുകരണമായി പറയപ്പെടുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളും വഴിപാടുകളും ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ കാണാം; ഇവയുടെ ഐതിഹ്യവും സ്ഥാപനചരിത്രവും അതതു ക്ഷേത്രരേഖകളിൽ നിന്ന് ഉറപ്പിക്കേണ്ടതാണ്. പുരിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്, ആദിശങ്കരാചാര്യർ പുരിയിൽ ഗോവർദ്ധനമഠം സ്ഥാപിച്ചു എന്നാണ് പരമ്പര (കേരളത്തിൽ ജനിച്ച ആചാര്യന്റെ പാരമ്പര്യവുമായി ഇതിനെ ബന്ധപ്പെടുത്തി ഭക്തർ പറയാറുണ്ട്). കേരളത്തിലെ രഥോത്സവങ്ങൾ (ഉദാഹരണത്തിന് പാലക്കാട് കൽപ്പാത്തിയിലെ രഥോത്സവം) പുരിയിലെ രഥയാത്രയുടെ നേരിട്ടുള്ള തുടർച്ചയല്ല; അവയ്ക്ക് സ്വന്തം ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യമുണ്ട്.
അടുത്ത ഭാഗത്തിൽ വൈഷ്ണവഖണ്ഡത്തിലെ ശേഷിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങൾ — ബദരികാശ്രമമാഹാത്മ്യം, കാർത്തികമാസ-മാർഗ്ഗശീർഷമാസ-വൈശാഖമാസമാഹാത്മ്യങ്ങൾ, അയോദ്ധ്യാമാഹാത്മ്യം — പരിശോധിക്കുന്നു.
തുടരും…
