Mahapuranas — ഭാഗം 74
ലേഖന പരമ്പര: അഷ്ടാദശ മഹാപുരാണങ്ങൾ (ഭാഗം 74)
വിഷയം: അഗ്നിപുരാണം – ഘടനയും ഉള്ളടക്കവും
രചന: Subash.G.Vettiyar
പ്രസിദ്ധീകരണം: Temples of Keralam
താമസപുരാണങ്ങളിൽ ഭാഗം ഒന്നിലെ പട്ടിക പ്രകാരം അടുത്തതായി വരുന്ന അഗ്നിപുരാണമാണ് ഇന്നത്തെ വിഷയം. പതിനെട്ടു പുരാണങ്ങളിൽ ഏറ്റവും “വിജ്ഞാനകോശസ്വഭാവമുള്ള” ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഇതിനെ പണ്ഡിതർ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.
പേരും ആഖ്യാനപരമ്പരയും
പരമ്പര അനുസരിച്ച് അഗ്നിദേവൻ ബ്രഹ്മജ്ഞാനം അന്വേഷിച്ച വസിഷ്ഠമഹർഷിക്ക് ഈ പുരാണം ഉപദേശിച്ചു; വസിഷ്ഠൻ അതു വ്യാസനും, വ്യാസൻ സൂതനും, സൂതൻ നൈമിശാരണ്യത്തിലെ ഋഷിമാർക്കും പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. അച്ചടിച്ച പതിപ്പുകളിൽ ഏകദേശം 382–383 അധ്യായങ്ങളും പന്ത്രണ്ടായിരം മുതൽ പതിനയ്യായിരം വരെ ശ്ലോകങ്ങളും ഉണ്ട്; പ്രതികൾക്കിടയിൽ അധ്യായക്കണക്കിലും ഉള്ളടക്കത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ട്. (ഭാഗം 63-ൽ ലിംഗപുരാണത്തിനും 11,000 ശ്ലോകം എന്ന പരമ്പരാഗതകണക്കാണ് പറഞ്ഞത്; അഗ്നിപുരാണത്തിന്റെ പരമ്പരാഗതകണക്ക് പതിനയ്യായിരത്തിനടുത്താണ്.)
വിജ്ഞാനകോശസ്വഭാവം
മറ്റു പുരാണങ്ങൾ പ്രധാനമായും ദേവതാകഥകൾക്കും തീർത്ഥമാഹാത്മ്യത്തിനും ഊന്നൽ നൽകുമ്പോൾ, അഗ്നിപുരാണം ജീവിതത്തിന്റെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും ഒട്ടേറെ വിഷയങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഇതിലെ പ്രധാനവിഷയങ്ങൾ:
- പുരാണസാധാരണവിഷയങ്ങൾ – സൃഷ്ടിവിവരണം, ദേവതാകഥകൾ, വംശാവലികൾ; വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരകഥകളും (ദശാവതാരം) രാമായണ-മഹാഭാരതസംഗ്രഹങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നതായി പരമ്പര പറയുന്നു. (ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ സംഗ്രഹം 21 മുതൽ 70 വരെ അധ്യായങ്ങളിലാണെന്നും, അതിൽ പാഞ്ചരാത്രഗ്രന്ഥങ്ങൾ, മഹാഭാരതം, രാമായണം, പിംഗളസൂത്രം, അമരകോശം എന്നിവയുടെ സംഗ്രഹമുണ്ടെന്നും ഒരു വിവരണം പറയുന്നു.)
- വാസ്തുവും ക്ഷേത്രനിർമ്മാണവും – ക്ഷേത്രങ്ങളുടെയും മഠങ്ങളുടെയും രൂപകൽപ്പന, നിർമ്മാണം, ലേഔട്ട്.
- പ്രതിമാശാസ്ത്രം (വിഗ്രഹലക്ഷണം) – ദേവവിഗ്രഹങ്ങളുടെ രൂപലക്ഷണങ്ങളും പ്രതിഷ്ഠാവിധികളും; ഇത് പല അധ്യായങ്ങളിലായി ചിതറിക്കിടക്കുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.
- ആയുർവേദം – ഔഷധസസ്യങ്ങൾ, ഭക്ഷണം, ചികിത്സാസൂചനകൾ. (ഭാഗം 30-ൽ ഗരുഡപുരാണത്തിലെ ആയുർവേദഭാഗം നാം വിശദമായി കണ്ടു. രണ്ടു ഗ്രന്ഥങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ ചില സാമ്യമുണ്ടെന്ന് പണ്ഡിതർ നിരീക്ഷിക്കാറുണ്ട്.)
- രാജനീതിയും ഭരണവും – രാജ്യഘടന, രാജാവിന്റെയും മന്ത്രിമാരുടെയും കടമകൾ, ഭരണനിർവ്വഹണം, നിയമം, നികുതി, നീതിന്യായം, നയതന്ത്രം.
- സൈന്യവും ആയോധനവും – സേനാസംഘടന, ധർമ്മയുദ്ധസിദ്ധാന്തം, ആയോധനകലകൾ, ആയുധനിർമ്മാണം (ധനുർവേദത്തോടു ചേരുന്ന ഭാഗങ്ങൾ).
- സാഹിത്യശാസ്ത്രം – ഛന്ദസ്സ് (വൃത്തശാസ്ത്രം), അലങ്കാരശാസ്ത്രം, രസസിദ്ധാന്തം, വ്യാകരണം, കോശം (ശബ്ദകോശം), സംഗീതം, നാട്യം.
- മറ്റു വിഷയങ്ങൾ – കൃഷി, കോട്ടകൾ, ജലാശയങ്ങൾ, ഉദ്യാനങ്ങൾ, രത്നശാസ്ത്രം, ഭക്ഷണം, ആചാരങ്ങൾ, ഗോമാഹാത്മ്യം, ജ്യോതിഷം, തന്ത്രവും മന്ത്രവും.
- യോഗവും മോക്ഷവും – അദ്വൈതദർശനവും ഭഗവദ്ഗീതാസംഗ്രഹവും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.
ഇത്ര വൈവിധ്യമാർന്ന വിഷയങ്ങൾ ഒരേ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഉള്ളതുകൊണ്ട് ഇതൊരു ഏകകർത്തൃകമായ രചനയായി കാണപ്പെടുന്നില്ല. വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ പല ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ സംഗ്രഹങ്ങൾ ചേർത്ത് വളർന്ന ഗ്രന്ഥമായാണ് പണ്ഡിതർ ഇതിനെ വിലയിരുത്തുന്നത്.
കാലനിർണ്ണയം
ഇപ്പോഴത്തെ രൂപത്തിലുള്ള അഗ്നിപുരാണത്തിന്റെ ആദ്യകാലരൂപം ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിനു ശേഷം രൂപപ്പെട്ടതും പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടോടെ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നതുമാണെന്ന് ഒരു പണ്ഡിതവിവരണം പറയുന്നു (അൽ-ബിറൂണി ഇതിനെ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്). വ്യാകരണവും കോശവും പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചേർപ്പുകളാകാമെന്നും, അലങ്കാരശാസ്ത്രഭാഗം ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിനു ശേഷമുള്ളതാകാമെന്നും, ഏറ്റവും പിൽക്കാലപാളി പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടു വരെയാകാമെന്നും ഇതേ വിവരണം പറയുന്നു. ഇത്തരം കാലനിർണ്ണയങ്ങൾ പണ്ഡിതരുടെ അനുമാനങ്ങളാണ്.
ദേവതാസങ്കൽപ്പം
ശിവനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ശക്തിയെയും സ്മാർത്തപാരമ്പര്യത്തെയും ഒരേ ആദരവോടെ പരിഗണിക്കുന്ന, ഒരു ദേവതയ്ക്കു മാത്രം പ്രാധാന്യം നൽകാത്ത ഗ്രന്ഥമായാണ് ഇതിനെ കണക്കാക്കുന്നത്. താമസപുരാണങ്ങളിൽ പെടുത്തിയിരിക്കുന്നതിനു (“അഗ്നി” ഉപദേഷ്ടാവായതിനാൽ) ഇതൊരു ശൈവഗ്രന്ഥമാണെന്ന് അർത്ഥമില്ല; ഭാഗം 55-ൽ “താമസം” എന്ന സംജ്ഞയെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞ കാര്യം ഇവിടെയും ബാധകമാണ്.
കേരളത്തിലെ പ്രതിഫലനം
ക്ഷേത്രവാസ്തുവും പ്രതിഷ്ഠാവിധികളും കേരളത്തിന്റെ ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യത്തിൽ ഏറെ പ്രധാനമായതിനാൽ, അഗ്നിപുരാണത്തിലെ ഈ ഭാഗങ്ങൾ “ടെമ്പിൾസ് ഓഫ് കേരളം” വായനക്കാർക്കു പ്രത്യേകതാൽപ്പര്യമുള്ളവയാണ്. എന്നാൽ കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം പ്രധാനമായും തച്ചുശാസ്ത്രം, തന്ത്രസമുച്ചയം തുടങ്ങിയ കേരളീയ ശില്പ-തന്ത്രഗ്രന്ഥങ്ങളെയും തച്ചൻ-തന്ത്രി പരമ്പരകളെയും ആശ്രയിച്ചാണ് വികസിച്ചത് (ഭാഗം 65); അഗ്നിപുരാണം പൊതുവായ പുരാണപശ്ചാത്തലം നൽകുന്ന ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്, അവയുടെ ഉറവിടമായി കണക്കാക്കാനാവില്ല. കേരളത്തിന്റെ ആയുർവേദപാരമ്പര്യവും ആയോധനപാരമ്പര്യമായ കളരിപ്പയറ്റും ഇതുപോലെ സ്വതന്ത്രമായ വികാസങ്ങളാണ്; പുരാണങ്ങളിലെ ഇത്തരം ഭാഗങ്ങളുമായി ചേർത്ത് വായിക്കാമെങ്കിലും അവ ഇവയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണെന്നു പറയാനാവില്ല.
അടുത്ത ഭാഗത്തിൽ അഗ്നിപുരാണത്തിലെ ക്ഷേത്രനിർമ്മാണവും വിഗ്രഹലക്ഷണവും (വാസ്തുവും പ്രതിമാശാസ്ത്രവും) — കൂടുതൽ വിശദമായി പരിശോധിക്കുന്നു.
തുടരും…
